Borgund stavkyrkje ligg i Lærdal i Sogn. Kyrkja er bygd kring år 1180. Ho er svært godt bevart og den mest særmerkte av dei norske stavkyrkjene. Kyrkja er vigsla til apostelen Andreas. Viktige kjenneteikn er den trinnvise oppbyggingen med svalgangar, omgangar, heva midtrom og takryttaren på toppen av sjølve taket og den skjelliknande spontekking av tak og veggar.

Konstruksjonen i stavkyrkja er basert på bruk av berande stavar og søyler.

Besøkssenter med utstilling om stavkyrkjene sin innverknad i det religiøse livet i mellomalderen. Ny utstilling «Unike Vikingtidsfunn» med funn frå tidleg Vikingtid (9. århundre). Her finn ein òg kafé, suvenirbutikk og stellerom. Det er flott å sykle eller ta buss til Borgund stavkyrkje! Be om bussruter på vår e-post: borgund@stavechurch.com Sykkelleige hos Lærdal Feriepark, info@laerdalferiepark.com.

Vi er òg stolte over å vere lokalisert rett ved Vindhellavegen, ein del av Kongevegen over Filefjell, som nyleg vart tildelt Vakre vegars pris 2014: Den renoverte historiske vegstrekninga, og kulturminnet, Kongevegen over Filefjell. Dette er Vegdirektoratets prestisjetunge pris for vegar med framifrå estetiske kvalitetar, i harmoni med sine omgjevnader.

Borgund stavkyrkje vart kjøpt av Fortidsminneforeninga i 1877

Borgund

Sesong:
1. mai – 30. september 2017 og 2018 (stengd 17.mai)

Opningstider:
kl. 10.00–17.00
(11. juni – 21. august: kl. 08.00–20.00)

Tinging av omvising for grupper:
tlf. 57 66 81 09
borgund@stavechurch.com

Prisar
Vaksen kr 90
Gruppe (min. 15), pensjonist kr 80
Student/born over 5 år kr 70
Familie kr 220

 

Infos

Eit tilbakeblikk

I 1180 var det stor aktivitet her på Borgund. Bygda skulle få ny kyrkje, og det vart hogge og køyrt fram tømmer til bygginga. Gamlekyrkja hadde nemleg store ròteskadar, mellom anna fordi dei berande stolpane gjekk rett ned i bakken. Den nye kyrkja vart lyft opp frå terrenget på steinfundament, slik at sjølve treverket unngjekk å komma i kontakt med fuktig jord. Dette var eit stort framsteg, som sikra den nye bygningen eit langt liv.

Omreisande handverkarar med erfaring og kunnskap arbeidde med trevirket og la til rettes alle bygningsdelane, kanskje så mykje som 2000 små og store einingar. Med god hjelp frå bygdefolket vart dei store konstruksjonane “stavverket” sett saman nede på bakken.

Deretter vart dei stive rammene reiste på plass. Resten av arbeidet gjekk fort unna, fram til høgtidsdagen då bygdefolket kunne møta opp til innviinga av den vakre kyrkja.

Bispen sjølv stod for den heilage handlinga. Før messa gjekk han tre gonger rundt kyrkja.Tre gonger banka han med bispestaven på den stengde døra. Slik overtok han bygningen på vegner av Kristus, som herre over kyrkja og sigraren over alle vonde makter.

På altaret vart det hogge inn fem krossar. Like mange innviingskrossar var rissa inn på veggene. Dei vart stenka med vievatn, deretter salva med olje. Kyrkjelyden fylte kyrkjerommet, mennene tok til høgre etter hovudinngangen, kvinnene til venstre.

Berre etter langveggene fann du noko å sitja på. Her var det benker for gamle og krøplingar.

Borgund Stavkyrkjes oppbygning

Dei som bygde stavkyrkjene, hadde med seg ein lang tradisjon for trehandverk.

Vikingtida var slutt, men me var framleis eit farande folk, og handverkarane kopla heimleg tradisjon med nye impulsar frå kyrkjebygg i utlandet.

Borgund Stavkyrkje har overlevd så lenge fordi ho er sett opp på ei treramme som kviler på eit fundament av stein.

Trevirket har ikkje hatt kontakt med fuktig jord og har halde seg tørt. I tillegg kan tømmeret ha vorte tørka på rot slik at tjøra fekk trekkja ut til overflata av stokken. Deretter vart tømmeret hogge og skore opp i opptil 2000 bygningsdelar for å få opp ei ferdig kyrkje.

Konstruksjonen, stavverket, vart samansett til stive rammer nede på bakken og så reist opp, truleg med hjelp av lange stenger.

1. Stavane (stolpane) er ramma rundt midtrommet og har gjeve kyrkjetypen namn. Stavane blir avslutta med ansiktsmasker høgt oppe.
2. Stavane vart bundne saman og avstiva med «tenger».
3. «Andreaskross». Namnet kjem frå apostelen Andreas, som vart krossfest på ein diagonalforma kross
4. Dei runde bogane er forma med «kne», som er tekne frå der det naturleg veks i bogeform og er sterkast, på overgangen mellom stamme og rot
5. Stavverket i ytterveggene: Ståande veggplankar sett inn i rammer med svill nedst,stavlægje øvst og stolpar på sidene
6. Det var sparsamt med lys som slapp inn gjennom dei runde gluggane. Vindauget i gavlen er av nyare dato. Truleg var det eit vindauge her alt i mellomalderen.
7. Sett nedanfrå kan takkonstruksjonen over midtrommet minna om ei kvelvd båt, der takstolane tilsvarer spanta i båten. Takryttaren er ikkje vist fram på dette tverrsnittet gjennom kyrkja. Der hekk det to små klokker som vart brukte i gudstenesta. Klokkene vart dirigerte frå kyrkjerommet med eit tau. På 1200-talet vart den frittståande stopulen bygd for dei store kyrkjeklokkene. Stopulen er den einaste i stavverk som finst att her i landet. I nyekyrkja frå 1868 står ei av dei gamle klokkene frå mellomalderen.
8. Svalgangen gjev vern for ytterveggen og portalane og sikrar ly mot dårleg ver. Svalgangen er og viktig for den karakteristiske utsjånaden til kyrkja.
9. Rammeverket som kyrkja vart bygd på.
10. Golvet i mellomalder-kyrkja var felt inn grunnkonstruksjonen. Det meste er bevart, men det er lagt eit varegolv oppå det opphavlege for å hindra slitasje. Under golvet er det funne bygningsdelar som kan stamma frå ei eldre kyrkje. Det var vanleg å gravleggja folk under kyrkjegolvet. Tidleg på 1800-talet vart dette forbode, særleg på grunn av den vonde stanken frå lika. Ufødde og udøypte barn vart nekta grav på kyrkjegarden. Små øskjer med aborterte foster har vorte gøymde under golvet, også i nyare tid.

Det heilage rommet i Borgund Stavkyrkje

Du ser

1: Hovudportal med akantusrankar på halvsøylene. Ormeog drakeliknande dyr og bladverk pyntar felta på sidene og over døra.

2: Portal mot sør med dyreansikt. På kapitélet (toppen av søylene) tronar to løver.

3: Steinalter frå mellomalderen. Målarstykket på altertavla er frå 1654. Ramma er frå 1620. Motivet er krossfestinga av Jesus.

4: Døypefont av kleberstein, frå mellomalderen

5: Preikestol frå 1550-70. I katolsk tid var det ikkje preikestol.

6: Sakramentskåp frå 1550-70. Her låg dei heilage kara som høyrde til nattverden.

7: Gjennom luka i veggen ser du alteret frå utsida. Luka kan ha vore brukt ved bøn når kyrkja var stengd.

8: Innviingskross på veggen

9: Runeinnskrifter

1-2: Bumerke på dørene

Du ser ikkje

10: Kyrkjekunsten som er borte. Her kan det ha vore eit krusifiks, kanskje måla skulpturar av Maria, Andreas eller andre helgenar, plasserte på sidealter. Det kan ha vore eit frontale (panel) på framsida av hovudalteret, dekorert med scener frå Bibelen eller Olavs-legendene.

11: Den opphavlege smale koropninga og korskiljet. Presten, som heldt messe på latin, og messekleda. Kyrkjelyden, med mennene til høgre og kvinnene til venstre, sett mot alteret. Gamle og sjuke kunne sitja på benker langs ytterveggen.

Du høyrer ikkje

Presten som held messa på latin og tilsvaret frå kyrkjelyden. Songen.
Kyrkjeklokkene som kalla til gudsteneste frå stopulen og dei småe klokkene som vart brukte i messa.
Du kjenner ikkje angen av røykjelse.

Kart

Facebook
http://www.facebook.com/pages/Borgund-Stave-Church/119510978073798